چطور باید دیزاین (طراحی UI/UX) را نقد کنید؟
نقد دیزاین چیست؟ چرا مهم است که طراحان تجربه کاربر و رابط کاربر نقد طراحی محصول را یاد گرفته باشند؟ چطور باید دیزاین یک محصول دیجیتال را نقد کرد؟احتمالا با دیدن عنوان این مطلب کمی تعجب کردهاید. اگر علاقهمند به دنیای دیزاین یا طراح محصول تازهکاری هستید...
نقد دیزاین چیست؟
چرا مهم است که طراحان تجربه کاربر و رابط کاربر نقد طراحی محصول را یاد گرفته باشند؟
چطور باید دیزاین یک محصول دیجیتال را نقد کرد؟
احتمالا با دیدن عنوان این مطلب کمی تعجب کردهاید. اگر علاقهمند به دنیای دیزاین یا طراح محصول تازهکاری هستید، احتمالا شنیدهاید که برای پیشرفت لازم است بر کار با فیگما یا کاربرپژوهی (User Research) مسلط باشید. اما شما فقط با یادگرفتن و تسلط بر مهارتهای سخت پیشرفت نمیکنید.شما برای بهتر و حرفهایشدن به فراگیری مهارتهای نرم هم نیاز دارید. در مطلبی باعنوان «مهمترین مهارتهای نرم طراحان محصول (۲۰۲۵)» مهارتهایی را که نیاز است برای یادگیری آنها سرمایهگذاری کنید، معرفی کردهایم. در مطلبی که میخوانید، دربارهی یکی از مهمترینشان (مهارت نقد مستقل طراحی) مفصل توضیح و به سؤالات طرحشده پاسخ میدهیم. البته، اگر طراح UX باسابقهای هستید و هنوز چیزی دربارهی نقد دیزاین نمیدانید، خواندن این مطلب برای شما هم مفید و کاربردی و راهگشا است.
نقد دیزاین (Design Critique) چیست؟
طراحی تجربه کاربر (UX Design) و طراحی محصول فرآیندی گروهی است. شما حتی اگر روی پروژههای کوچک کار کنید، حداقل باید با توسعهدهنده و صاحب محصول همکاری داشته باشید. صاحب محصول و توسعهدهنده دربارهی طراحی شما نظر میدهند، با شما بحث میکنند و ممکن است با بعضی از جنبههای آن مخالف باشند. اگر رؤیای کارکردن در تیم طراحی محصول شرکتهای بزرگی مثل گوگل را دارید، آنوقت لازم است که خود را عادت دهید تا همهی اعضای تیم و ذینفعان دربارهی کار شما نظر دهند و آن را نقد کنند.نقد طراحی معمولا درقالب گفتوگوی گروهی با هدف نهایی بهترکردن طراحی اتفاق میافتد. در کتاب Discussing Designو مقالهی وبسایت مرجع nngroup، نقد طراحی محصول اینطور تعریف شده است:
Analyzing a design, and giving feedback on whether it meets its objectives.
نقد دیزاین تجزیهوتحلیل طراحی است و بازخورددادن دربارهی این که توانسته به اهدافش برسد یا نه.
کلمهی نقد معمولا بار معنایی منفی دارد. اما نقد طراحی اتفاقی مثبت است که باید برای همهی طرفهای درگیر احساس خوبی بههمراه داشته و آموزنده باشد.
نقد طراحی UI/UX به معنای قضاوتکردن دربارهی آن نیست.اساسا، دو نوع متفاوت از نقد طراحی وجود دارد: نقد مستقل و بررسی اکتشافی دیزاین محصول.- نقد مستقل: این نوع نقد رویداد یا مجموعه جلساتی است که با هدف بهبودبخشیدن به دیزاین یک محصول خاص برگزار میشود. در یک نقد مستقل، دو نقش وجود دارد: ارائهدهنده (ارائهدهندگان) دیزاین و منتقد(ان) آن. ارائهدهنده طرح را بهاشتراک میگذارد. نقدها باید تخصصی و میانرشتهای باشد. جلسات نقد معمولا در هر مرحله از فرآیند طراحی برگزار میشود.
- بررسی اکتشافی: درمقابل، بررسیهای اکتشافی طراحی معمولا ارزیابی یک طرح براساس مجموعهای از استانداردها و اصول است. این بررسی را یک یا چند کارشناس کاربردپذیری انجام میدهند.
اگر میخواهید دربارهی ارزیابی یا بررسی اکتشافی بیشتر بدانید،
«راهنمای جامع ارزیابی اکتشافی (Heuristic Evaluation) ۲۰۲۴»
را بخوانید و پاسخ همهی سؤالاتتان دربارهی این موضوع مهم در فرآیند طراحی محصول را پیدا کنید.
چرا نقد مستقل در فرآیند طراحی UI/UX مهم است؟
طراحی تجربه کاربر بدون بازخوردگرفتن از دیگران تقریبا غیرممکن است. بازخورد دیگران به شما کمک میکند تا از اشتباهات جلوگیری کنید و درنتیجه دیزاینی باکیفیت بالاتر ارائه دهید. این ضربالمثل قدیمی را هرگز فراموش نکنید:دو فکر (مغز) همیشه بهتر از یکی کار میکند.
علاوهبر مزایایی که نقد دیزاین برای طراح محصول دارد، فرهنگ نقد و نقدپذیری به تیمسازی و تسهیل کار تیمی کمک میکند.
با بهاشتراکگذاری طرحها در مراحل اولیهی طراحی، همهی اعضای تیم در جریان کار قرار میگیرند. باگذشتزمان و از این طریق، بین اعضای تیم اعتماد، همکاری و دلسوزی شکل میگیرد.
آگاهی و تلاش برای بهبود کار و طرح شما بر کار دیگران تأثیر میگذارد. مثلا، اگر توسعهدهندگان در مورد طرحهایی که ممکن است در آینده ارائه شوند درک داشته باشند، میتوانند کدهای توسعهپذیرتری را آماده کنند.
درنتیجه، زمانیکه طراحی UI/UX هنوز تمام نشده است، میشود بدون صرف زمان و هزینه آن را تغییر داد و از سرمایهگذاری بر دیزاینهایی جلوگیری کرد که تکنولوژی و امکانات لازم برای توسعه و ساختشان موجود نیست.
بنابراین، برگزاری مستمر جلسات نقد و بررسی به طراحانی که روی بخشهای مختلف یک پروژهی بزرگ کار میکنند، کمک میکند تا ناسازگاریهای احتمالی را در تجربه کاربر محصول خیلی زود پیدا کنند.
چگونه جلسات نقد طراحی محصول را تسهیل کنید؟
جلسات گروهی نقد به اصول و قواعد و تسهیلگر نیاز دارد.نقد آشفته و بیاساس به هیچکس کمک نمیکند. تسهیل مکانیزمی است که برای مدیریت فرآیندهای آشفته استفاده میشود. تسهیل نقد اینطور تعریف شده است:
مدیریت یا تسهیلگری ساختار و چهارچوب مورد نیاز برای گفتگوهای سازنده را ایجاد میکند.دو رویکرد اصلی برای تسهیل برگزاری جلسات نقد UX وجود دارد:۱.نقدکردن بهنوبتشرکتکنندگان دیدگاههای خود را یکییکی و بهترتیب میگویند. این روش دو مزیت دارد:تسهیل [نقد] مدیریت آگاهانه و متعادل مکالمات برای رسیدنبه نتیجه است.
- اول اینکه همه در آن مشارکت میکنند و
- دوم، این فرآیند دموکراتیک است. به این دلیل که میشود نقدکننده در هر دور را شانسی انتخاب کرد.
مسئولیتهای تسهیلگر نقد دیزاین
یکی از اعضای تیم باید بهعنوان یک تسهیلگر انتخاب شود. بهتر است نقش تسهیلگر در هر دور تغییر کند تا فقط یک نفر بر گفتوگوها مسلط نشود یا نتیجه را درجهت خاصی هدایت نکند.تسهیلگری چرخشی در جلسهی نقد همچنین به اعضای درونگرای تیم امکان میدهد تا در مدیریت تیم تجربه و اعتمادبهنفس کسب کنند.تسهیلگر جلسهی نقد مسئولیتهای متفاوتی قبلاز جلسه، در جلسه و بعداز آن برعهده دارد.۱. مسئولیتهای تسهیلگر قبل از برگزاری جلسه نقد طراحی
وقتی تیم طراحی محصول و مدیر محصول تصمیم میگیرند تا جلسات نقد طراحی UI/UX را منظم برگزار کنند، لازم است تسهیلگری را برای آمادهسازی مقدمات جلسه انتخاب کنند. اولین تسهیلگر و کسیکه برای برگزاری جلسه انتخاب میشود، قبلاز برگزاری جلسهی نقد دیزاین مسئولیت مهمی دارد.تدوین و ارسال برنامه و دستور جلسه و انجام هماهنگیهای لازم برای داشتن جلسهای مثبت و سازنده، باید برنامهای دقیق برای آن وجود داشته باشد. تدوین این برنامه به عهدهی تسهیلگر است. ابتدا، همهی اعضای تیم و شرکتکنندگان باید از دامنه و اهداف نقد آگاه شوند. داشتن درک مشترک از آنچه که باید و نباید در جلسه بحث شود، برای مدیریت زمان و فرآیند جلسه حیاتی است.علاوهبرآن، قوانین، انتظارات و فرآیند مدنظر نیز باید تدوین و دراختیار همه گذاشته شود تا شرکتکنندگان بدانند نقد دیزاین چیست و چگونه انجام میشود. مهمترازهمه این است که دیزاینی که قرار است نقد شود، باید برای شرکتکنندگان ارسال شده باشد تا دربارهی آن فکر کنند و آن را بررسی کنند و برای جلسه آماده شوند. در تصویر زیر اسکرینشات از ایمیلی را میبینید که تسهیلگر برای شرکتکنندگان فرستاده است.
(منبع تصویر: nngroup.com)
۲. مسئولیتهای تسهیلگر در جلسه نقد دیزاین
نگهداشتن زمان، حفظکردن مکالمه در مسیر خودش و مدیریتکردن تنشها ازجمله مهمترین مسئولیتهای او در جلسه است. او با پرسیدن سؤالات درست اطمینان حاصل میکند که ارائهدهنده، بازخورد را درست فهمیده است. او میتواند سؤالات یا جملاتی را که بهنظر میرسد مبهم، تند یا دستوری («من این کار را طور دیگری انجام میدادم!») است، تغییر دهد و با زبان و بیان مناسب بپرسد.درادامه، چند نمونه از این تغییرات را میبینید:
- جملهی منفی و توهینآمیز: وای از این طراحی؟؟؟!!!! جایگزین مناسب: آیا این طراحی فرآیند ثبتنام را تسریع میکند؟
- بازخورد بد: من عاشق رنگهای دیزاین شدم، اما فکر میکنم آن دکمه در جای اشتباهی قرار دارد و صفحه شلوغ بهنظر میرسد. جایگزین مناسب: اگر ثبتنام سریع کاربر هدف ما است، من نگران هستم که روی عناصر اشتباه تأکید شده باشد و اقدام اصلی بهخاطر اینکه سخت میشود دکمه را یافت، ناممکن شود.
(منبع تصویر: nngroup.com)
۳. مسئولیتهای تسهیلگر بعد از برگزاری جلسه نقد طراحی
ارسال خلاصهی جلسه برای تمام شرکتکنندگان یا بهروزرسانی فایل مشترک از مسئولیتهای تسهیلگر نقد است. او همچنین باید روند اجرایی تصمیمات گرفتهشده را دنبال و ثبت کند تا همهچیز برای برگزاری جلسهی بعد آماده باشد.چگونه باید طراحی UI/UX را در جلسهی نقد ارائه دهید؟
ارائهی کار، چه در جلسهی نقد چه در جلسهی تیمی و برای مدیران، استرسآور است و طراح احساس آسیبپذیری میکند. این احساسات زمانی بیشتر میشود که نقد دیزاین در تیم مرسوم نشده باشد. به یاد داشته باشید که بازخورد را شخصی نگیرید. ذهن خود را بر بهبود محصول متمرکز کنید. این نگرش شما را قادر میسازد تا حداکثر بهره را از نقد و نظرات ببرید.هنگامیکه طراحی UI/UX خود را در جلسهی نقد ارائه میدهید، نکات زیر را بهخاطر داشته باشید:- حتما طرح خود را دراختیار تسهیلگر بگذارید تا برای همه بفرستد. قبلاز شروع ارائه، اهداف طراحی را شرح دهید، پرسونای کاربران هدف، مشکلات و نیازهایشان، جریانهای کاربر و راهحلها را مشخص کنید.
- نقد را با گفتن داستان کار شروع کنید. این تمرین خوبی برای داستانسرایی برای مشتریان است و مخاطبان شما را با مشکلاتی که با آن برخورد کردهاید، منابع الهامتان و روشهای تصمیمگیریتان کاملا آشنا میکند.
- ارائه را با درخواست برای بازخوردگرفتن و نمونه نظراتی که به شما کمک میکند تا طراحی را بهتر کنید ادامه دهید. خودتان این سؤالات را بپرسید: چه چیزی کارآمد است؟، چه چیزی نیست؟، برای بهبود این بخش پیشنهادی دارید؟.
- طراحی را سریع و دقیق ارائه دهید. از پرداختن به مباحث غیرضروری در ارائه اجتناب کنید. شما دوست دارید برای دفاع از تصمیماتتان، بیشازحد توضیح دهید. چون از نظر احساسی به طراحی خود وابسته و علاقهمندید. سعی کنید مختصر و دقیق باشید. پساز ارائه، تیم همیشه میتواند به موضوعی که نیاز به بحث بیشتر دارد بازگردد.
- اگر نیاز دارید دربارهی بازخورد کسی با جزئیات بیشتری صحبت کنید، اعلام کنید که بعدا در جلسهای جداگانه بیشتر صحبت خواهید کرد. به منتقدان اجازه بدهید تا کار شما را همانطور که کاربران میبینند، ببینند. در طول بحثهای بعدی، سؤالات و توضیحات بیشتر بهطور طبیعی طرح خواهد شد.